Byd newydd dewr

Mewn byd lle mae hapusrwydd yn ddyletswydd a sefydlogrwydd cymdeithasol yn brif egwyddor, mae dynoliaeth wedi aberthu ei rhyddid er mwyn sicrhau bywyd heb boen, ansicrwydd na gwrthdaro. Yng Ngwladwriaeth y Byd, nid yw plant bellach yn cael eu geni, ond yn cael eu cynhyrchu mewn canolfannau deor, eu dosbarthu'n gastiau a'u cyflyru o'r cychwyn cyntaf i dderbyn eu lle mewn cymdeithas. Mae cariad, teulu a ffydd wedi ildio i bleserau parod, prynwriaeth ddiddiwedd a'r cyffur soma, sy'n tawelu pob pryder ac yn lleddfu pob anfodlonrwydd. O dan arwyddair "Cymuned, Hunaniaeth, Sefydlogrwydd", mae gwareiddiad sy'n ymddangos yn berffaith wedi dileu bron popeth a arferai roi dyfnder ac ystyr i fywyd dynol.

Yng nghanol y drefn hon mae Bernard Marx, dyn sy'n teimlo'n ddieithr mewn cymdeithas sy'n mynnu cydymffurfiaeth, a Lenina Crowne, menyw sydd wedi'i chyflyru i dderbyn gwerthoedd y byd o'i chwmpas heb eu cwestiynu. Pan fyddant yn ymweld â Gwarchodfa'r Anwariaid, lle mae pobl yn dal i fyw y tu allan i reolaeth Gwladwriaeth y Byd, dônt ar draws John, dyn ifanc sydd wedi tyfu i fyny rhwng dau ddiwylliant ac sydd wedi ffurfio ei ddealltwriaeth o gariad, dioddefaint ac urddas drwy weithiau Shakespeare. Wrth i John gael ei gyflwyno i ryfeddodau'r gwareiddiad modern, daw'r gwrthdaro rhwng ei ddelfrydau a gwerthoedd y gymdeithas newydd yn fwyfwy enbyd. Yr hyn sy'n ymddangos i eraill yn baradwys o gyfleustra a phleser yw, iddo ef, fyd sydd wedi colli ei enaid.

Wedi'i chyhoeddi gyntaf ym 1932, mae Byd newydd dewr yn un o nofelau dystopaidd mwyaf dylanwadol yr ugeinfed ganrif. Gyda dychan miniog, dychymyg rhyfeddol a threiddgarwch athronyddol, mae Aldous Huxley yn archwilio'r peryglon sy'n codi pan ddefnyddir gwyddoniaeth a thechnoleg nid i ryddhau dynoliaeth, ond i'w rheoli. Mae'r nofel yn codi cwestiynau sy'n parhau'n berthnasol: a all hapusrwydd fod yn wirioneddol werthfawr heb ryddid i ddewis? A yw cymdeithas heb ddioddefaint yn werth y pris os yw'n dileu cariad, creadigrwydd ac unigoliaeth? Ac a all bodau dynol barhau'n gwbl ddynol pan fydd pob agwedd ar eu bywydau wedi'i chynllunio ymlaen llaw? Mae Byd newydd dewr yn weledigaeth frawychus o ddyfodol lle nad oes angen gorfodi pobl i ildio'u rhyddid - oherwydd eu bod wedi dysgu caru eu caethiwed.